Psikoteknik nedir? Kimler yaptırmak zorunda? (2026 rehberi)

Psikoteknik, halk arasında "psikoteknik testi" ya da "psikoteknik belgesi" olarak bilinen değerlendirmenin resmî adıyla psiko-teknik değerlendirmedir. Karayolları Trafik Yönetmeliği bunu şöyle tanımlar: değerlendirmeye tabi tutulacak sürücülerin güvenli araç kullanmalarını sağlayan zihinsel ve psikomotor yetenek düzeylerinin ölçülmesi.

Kısacası bir zekâ testi ya da bilgi sınavı değildir. Ölçülen şey, direksiyon başında işinize yarayan belirli becerilerin norm değerlere göre düzeyidir.

Kimler zorunlu olarak yaptırır?

İki ayrı yol var. Birincisi mesleki zorunluluk: yetki belgesi kapsamında çalışan şoförlerin, şoförlük mesleği bakımından bedeni ve psiko-teknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren raporu her beş yılda bir almaları şarttır (Karayolu Taşıma Yönetmeliği m.34/1-e).

İkincisi trafik ihlali kaynaklı. Bu grup 12 Şubat 2026 tarihli 7574 sayılı Kanun değişikliğiyle epeyce genişledi. Bugün psiko-teknik değerlendirme şartı doğuran başlıca hâller şunlar:

• Alkol: beş yıl içinde belgesi üç veya daha fazla kez geri alınanlar (m.48/11). İkinci kezde psikoteknik değil, sürücü davranışlarını geliştirme eğitimi vardır.
• Ceza puanı: aynı yıl içinde ikinci kez 100 ceza puanını dolduranlar (m.118/3).
• Kırmızı ışık: bir yıl içinde üç, dört veya beş kez ihlal edenler (m.47).
• Hız: bir yıl içinde hız nedeniyle belgesi beşinci kez geri alınanlar (m.51/5).
• Uyuşturucu/uyarıcı madde: belgesi iptal edilip yeniden sürücü kursuna başlayacaklar (m.48/8).
• Sollama, tehlikeli manevra, yarış ve dur ihtarına uymama gibi ihlaller (m.46, 55, 67, 70).

Hangi yetenekler ölçülüyor?

Yönetmeliğin 4 sayılı Cetveli ölçülecekleri tek tek sayar. Zihinsel yetenekler: dikkat, anlama ve değerlendirme (muhakeme), hız ve mesafe algılama, 140 derecelik geniş görüş alanında uyaran fark etme, şekil algılamada görsel süreklilik, görsel bellek. Psiko-motor yetenekler: tepki hızı, koordinasyon düzeyi, kişilik-uyum-tutum-öfke testleri.

Muhakeme bölümünün sözel olmayan bir testle ölçülmesi yönetmelik şartıdır; okuma yazma düzeyi sonucu etkilemesin diye böyle kurgulanmıştır.

Rapor nasıl düzenlenir?

Değerlendirme, il sağlık müdürlüğünce ruhsatlandırılmış merkezlerde ve psikolog unvanına sahip kişilerin gözetiminde yapılır. Rapor elektronik sistem üzerinden e-imzayla düzenlenir. Ardından kişi, raporuyla birlikte kırk beş gün içinde bir psikiyatri uzmanına başvurmak zorundadır. Psikiyatri uzmanı iki bulguyu birlikte değerlendirip sürücülüğe engel hâl olup olmadığını belirtir. Raporlar sistemde on yıl saklanır (Yönetmelik m.79).

Sık yapılan hatalar

• Kırk beş günlük süreyi kaçırmak. Bu durumda kişi altı ay boyunca tekrar teste kabul edilmez.
• Yetkisiz yerden "kart" almak. Resmî rapor e-imzalıdır ve e-Devlet'te görünür.
• Psikiyatriye psikoteknikten önce gitmek. Doğru sıra önce psiko-teknik değerlendirme, sonra psikiyatri muayenesidir.

Kaynaklar

• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu — mevzuat.gov.tr
• Karayolları Trafik Yönetmeliği (4 sayılı Cetvel) — mevzuat.gov.tr
• Karayolu Taşıma Yönetmeliği — mevzuat.gov.tr

Not: Mevzuat değişebilir. Bu yazı Ağustos 2026 tarihli metinlere göre hazırlanmıştır; kendi durumunuz için elinizdeki tebligatı ve güncel mevzuatı esas alın.